Muhasebede stok takibi, stok kartlarındaki miktarın ve muhasebe hesaplarındaki tutarın aynı hareketlerden doğmasını sağlamak demektir. Muhasebede stok takibi nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı şudur: her stok hareketini bir belgeye, bir muhasebe karşılığına ve bir değerleme yöntemine bağlayın, ardından dönem sonunda stok bakiyesini hesap bakiyesiyle karşılaştırın. Bu üç adım atlandığında depodaki ürün ile defterdeki rakam birbirinden ayrılır ve sebebini bulmak haftalar alır.
Birçok küçük işletmede stok sayımı depoda, muhasebe kaydı ise ayrı bir masada yapılır. Depo sorumlusu bir irsaliyeyi işler, muhasebe ise faturayı başka bir zamanda kaydeder. Aradaki zaman farkı büyüdükçe dönem sonunda bir stok farkı çıkar ve bu farkın hangi teslimattan kaynaklandığı artık bilinmez.
Bu yazıda stok hareketini muhasebe fişine nasıl bağlayacağınızı, değerleme yöntemini nasıl seçeceğinizi ve dönem sonu kontrolünü nasıl yapacağınızı sırayla anlatıyoruz. Vergi ve hesap planı ayrıntılarını ise her zaman kendi muhasebecinizle teyit etmenizi öneririz.
Stok hareketi ile muhasebe kaydı arasındaki bağ
Her stok hareketinin bir muhasebe karşılığı vardır. Mal kabulde stok artar ve bunun karşılığında bir borç ya da alacak kaydı oluşur. Satışta stok azalır ve satılan malın maliyeti gider olarak kaydedilir. Aşağıdaki tablo sık görülen hareketleri ve kabaca karşılıklarını gösterir. Hesap kodları işletmenin kullandığı hesap planına göre değişir, bu nedenle tablo bir başlangıç çerçevesi olarak okunmalıdır.
| Stok hareketi | Stok tarafı | Muhasebe karşılığı (örnek) | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Satın alma teslimi | Stok artar | Stok hesabı borç, satıcı hesabı alacak | Teslim tarihi ile fatura tarihi aynı dönemde olmayabilir |
| Satış çıkışı | Stok azalır | Satılan malın maliyeti gider, stok hesabı alacak | Maliyet, satış anındaki değerle hesaplanmalı |
| Fire ve bozulma | Stok azalır | Fire gider hesabı borç, stok hesabı alacak | Fire sebebi her kayıtta ayrı yazılmalı |
| Sayım farkı | Stok artar ya da azalır | Fark, sayım farkı hesabında izlenir | Farkın nedeni bulunmadan düzeltme yapılmamalı |
| Depolar arası transfer | Bir depoda azalır, diğerinde artar | Muhasebe kaydı oluşmaz, depo bazında izlenir | Transfer iki depoda da aynı tarihte kaydedilmeli |
Tabloda en çok hata çıkan satır, sayım farkıdır. Farkı doğrudan stok bakiyesine yazmak kolaydır, ancak nedeni kayıtta görünmez. Farkı bir düzeltme hareketi olarak işleyin ve hangi kalemin neden değiştiğini not edin.
Muhasebe programı seçerken de bu bağlantıya bakmak gerekir. Stok hareketinin muhasebe fişine nasıl dönüştüğünü, seçim ölçütleriyle birlikte muhasebe programı nasıl seçilir yazısında ele aldık. Seçimi yaparken fiş üretiminin hangi olaylardan başladığını ve kimin onayladığını sormak, pratikte en çok işe yarayan sorulardan biridir.
Değerleme yöntemini baştan seçin
Stokun maliyeti, hangi birim maliyetle çıktığına bağlıdır. Aynı ürün farklı zamanlarda farklı birim maliyetle alındıysa, satılan malın maliyeti de yönteme göre değişir. Yöntem seçimi bir muhasebe kararıdır ve dönem içinde sık sık değiştirilmemelidir. Aşağıdaki tablo yaygın yöntemleri ve kullanım alanlarını özetler.
| Yöntem | Ne zaman uygun | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Ağırlıklı ortalama | Aynı ürünün çok sayıda parti hâlinde farklı birim maliyetle alındığı işletmeler | Her yeni girişte ortalama yeniden hesaplanır, bu yüzden hareket sırası önemlidir |
| İlk giren ilk çıkar (FIFO) | Son kullanma tarihi olan ve parti takibi yapılan ürünler | Partilerin giriş tarihleri doğru kaydedilmelidir |
| Spesifik tanımlama | Seri numaralı, yüksek değerli ve az adetli ürünler | Her parçanın maliyeti ayrı izlenmelidir, yönetimi yüklüdür |
Yöntemi seçerken işletmenizin ürün yapısını ve vergi tarafındaki beklentiyi birlikte düşünün. Seçilen yöntemi yazılı olarak kaydedin ve yıl içinde değiştirmek gerektiğinde gerekçesini muhasebecinizle birlikte belgeleyin.
Yöntem seçimi tek başına yeterli değildir. Her stok kalemi için hangi birim maliyetin kullanıldığı da kayıtlı olmalıdır. Bu bilgi, bir müşteri ya da yönetici maliyeti sorduğunda hızlı ve tutarlı cevap vermenizi sağlar.
Muhasebede stok takibi nasıl yapılır: altı adım
- Stok hesap eşlemesini çıkarın. Her ürün grubunun hangi stok hesabında izlendiğini, muhasebecinizle birlikte bir tabloda eşleştirin.
- Her stok kartına muhasebe kodu verin. Ürün kartında stok hesabı ve maliyet hesabı alanları bulunsun. Kod boş olan kart kaydedilmesin.
- Belge kuralını yazılı hale getirin. Teslim alma için irsaliye ve faturanın, çıkış için sevk belgesinin hangi tarihte işleneceğini belirleyin.
- Değerleme yöntemini kaydedin. Seçilen yöntemi, uygulama tarihini ve onaylayan kişiyi tek bir sayfada tutun.
- Dönem kapanış takvimi koyun. Stok sayımını ve muhasebe kaydını aynı hafta içinde tamamlayacağınız bir takvim hazırlayın.
- Denetim izi bırakın. Her düzeltme, kimin yaptığını ve neden yaptığını gösterecek şekilde kaydedilsin. Kaydı silmek yerine ters düzeltme yapın.

Dönem sonu mutabakatı nasıl yapılır
Dönem sonunda iki bakiyeyi karşılaştırmak, stok takibinin en değerli kontrolüdür. Ay sonu kapanışını nasıl planlayacağınız için ay sonu kapanış kontrol listesi yazısına da bakabilirsiniz. Stok mutabakatında şu üç kontrolü yapın:
- Stok kartlarının toplam değeri ile stok hesaplarının bakiyesi aynı dönem için eşit mi?
- Fiziki sayımda çıkan farklar, muhasebe düzeltmesi olarak doğru döneme işlendi mi?
- Teslim alınmış ama faturası işlenmemiş ya da faturası olup stoğa girmemiş belge var mı?
Mutabakatı ay sonunda yapmak, dönem sonunda büyük bir farkla karşılaşma riskini azaltır. Her ay yapılan kısa kontrol, yıl sonu sayımında çıkacak sürprizleri küçültür. Kontrolü tek bir kişiye bırakmayın: stok sorumlusu sayımı, muhasebe ise bakiyeyi kontrol etsin. Stok ve muhasebenin aynı sistemde mi yoksa ayrı programlarda mı yürüyeceğine karar verirken ERP mi muhasebe programı mı yazısına bakabilirsiniz.
Farklar çıktığında kapanışı zorlamayın. Farkı bir kalem bazında ayırın ve her birinin nedenini yazın. Bir hafta içinde çözülemeyen kalemleri açık madde olarak takip edin.
Sık yapılan hatalar
Stok ve muhasebe kayıtlarında tekrar eden birkaç hata vardır. Bunları baştan bilmek, dönem sonunu çok daha sakin geçirmenizi sağlar.
- Faturası gelmeden teslim alınan malın stoğa girmemesi ve dönem sonunda stok farkı oluşturması
- Fire kaydının "diğer giderler" gibi genel bir hesapta toplanması ve neden analizinin yapılamaması
- Sayım farkının bakiyeye doğrudan yazılması, nedeninin ise hiç kaydedilmemesi
- Aynı ürünün iki farklı kart kodu ile girilmesi ve maliyetin bölünmesi
Hataların bir kısmı kayıt düzeninden, bir kısmı ise zaman farkından doğar. Teslimat ile fatura arasındaki gün sayısını takip edin, çünkü bu süre uzadıkça stok ile muhasebe arasındaki fark büyür. Haftalık kısa bir eşleştirme, farkı ayın sonunu beklemeden görünür kılar.
Sistemde görev ayrımını koruyun
Stok ve muhasebe kaydını hazırlayan kişi, aynı kaydı onaylayabilmemelidir. Bu, küçük ekiplerde zor görünse de hata ve suistimal riskini en çok azaltan kurallardan biridir. Kayıt hazırlayan ile onaylayan ayrı kişiler olduğunda, her fiş ikinci bir gözden geçer. Küçük ekiplerde tek kişi her iki işi de yapıyorsa, en azından onay adımını başka birine yaptırın. Bu bir yazılım özelliği olmak zorunda değildir; imzalı bir kontrol listesi bile işe yarar. Önemli olan, her onayın kim tarafından verildiğinin bir yerde yazılı kalmasıdır.
Biz Dika Ops içinde muhasebe kayıtlarını iş olaylarından otomatik üretiyoruz. Bu kayıtlar işin kendisinden doğar ve kaydı hazırlayan kişi onu kendi başına onaylayamaz. Muhasebe modülünün kapsamını muhasebe modülü sayfasında görebilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Stok hareketi muhasebeye ne zaman işlenmeli?
Mal kabul edildiği ve belgesi alındığı gün stok tarafında kaydedilmelidir. Muhasebe kaydı ise aynı dönemde, fatura geldiğinde ya da bir tahakkuk gerektiğinde işlenir. Dönem sonunda teslim alınmış ama işlenmemiş mallar için ayrı bir kontrol yapın.
Stok değerlemesi için hangi yöntem seçilmeli?
Seçim ürününüzün yapısına, parti takibine ve vergi tarafındaki beklentilere bağlıdır. Ürünleri son kullanma tarihine göre çıkarıyorsanız FIFO, aynı ürünü çok sayıda partide farklı birim maliyetle alıyorsanız ağırlıklı ortalama daha uygun olabilir. Kararı muhasebecinizle birlikte verin ve yazılı kaydedin.
Fire muhasebede nasıl gösterilir?
Fire, stoktan düşülür ve karşılığında bir gider kaydı oluşturulur. Hangi hesapta izleneceği, işletmenizin hesap planına ve muhasebecinizin önerisine göre belirlenir. Önemli olan her fire kaydının sebebinin yazılmasıdır.
Stok sayım farkı ne zaman düzeltilir?
Sayım farkı, nedeni bulunduktan sonra düzeltilmelidir. Nedeni bulunamayan fark, hemen silinmek yerine açık madde olarak takip edilmelidir. Düzeltme yapılırken hangi sayıma ve hangi belgeye dayandığı kayda yazılmalıdır.
Stok takibi ile muhasebe kayıtları neden ayrı tutulmamalı?
Ayrı tutulduğunda iki bakiye zamanla birbirinden uzaklaşır ve dönem sonu farkının kaynağını bulmak zorlaşır. Aynı belgeden hem stok hem muhasebe kaydı üretildiğinde bu fark büyük ölçüde önlenir. Yine de her iki tarafın mutabakatını düzenli yapmak gerekir.
Sonraki adım: stok ve muhasebeyi aynı belgeye bağlayın
Muhasebede stok takibi, her hareketin bir belgeye ve bir muhasebe karşılığına bağlanmasıyla çalışır hale gelir. Bu hafta yapabileceğiniz ilk iş, stok hesap eşlemesini muhasebecinizle birlikte çıkarmaktır. Ardından bir dönem sonu mutabakatını deneme olarak yapın ve farkların nedenlerini yazın.
Stok ve muhasebe kayıtlarını ortak bir düzende yönetmek isterseniz, işletmenize uygun kurulumu iletişim sayfamızdan konuşabiliriz. Yazılım ve entegrasyon tarafında ihtiyacınız olursa kurumsal uygulama geliştirme sayfamıza da göz atabilirsiniz. Stok yöntemlerine dair temel bilgi için stok yönetimi yöntemleri yazısını okuyabilirsiniz. Ana sayfamız: Dika Design.



