Dika Ops'u inceleyin

Ürünlerim için başabaş noktasını nasıl hesaplayabilirim?

Başabaş noktası nasıl hesaplanır? Sabit giderler ve birim katkı payıyla bulun, örnekle kontrol edin, ücretsiz hesaplama aracımızla doğrulayın.

Güncellendi 7 dk okuma İş yazılımları
Turuncu bir zeminde düz yatan gri cep hesap makinesi, üstten çekilmiş

Başabaş noktasını bulmak için belirli bir dönemin sabit giderlerini birim katkı payına bölersiniz. Birim katkı payı, satış fiyatından bir birimi üretmenin ve teslim etmenin değişken maliyetini çıkarmakla bulunur. Sonuç, o dönemde ne kâr ne zarar ederek tüm giderleri karşılamak için satmanız gereken adet sayısıdır. Bu adedi satış fiyatıyla çarparsanız başabaş cironuzu bulursunuz.

Bunu kâğıt üzerinde ya da bir tablo programında birkaç dakikada yapabilirsiniz. Ücretsiz başabaş noktası hesaplama aracımız aynı formülü tarayıcınızda çalıştırır, noktayı grafikte gösterir ve bir kâr hedefi için gereken adedi hesaplar. Bu yazıda her girdiyi açıklıyor, belirtilen varsayımlarla bir örnek çözüyor ve sonucu olduğundan iyi gösteren hataları anlatıyoruz.

Başabaş noktası size ne söyler?

Başabaş noktası, bir ürün grubunun ya da işletmenin giderlerini karşıladığı en düşük satış düzeyidir. Bu hacmin altında dönem zararda kalırsınız; üstünde her ek adet kâra katkı yapar. Yani sorunun cevabı şudur: Bu ürün, kira, personel ve bağlı olduğu yazılım giderlerini ödemeden önce ne kadar satılmalı?

İşletmeciler bu rakamı fiyat belirlemeden, yeni bir ürün ya da yeni bir dükkân açmadan önce ve bir tedarikçi maliyeti artırdığında kullanır. Başabaş noktası bir tahmin değil, bir planlama rakamıdır. Planınızın gerçekçi olup olmadığını gösterir, müşterilerin satın alacağını göstermez.

Hesap için üç girdiyi belirleyin

Her başabaş hesabı aynı üç sayıyı kullanır. Bunları aynı dönem için muhasebe kayıtlarınızdan alın, çünkü bir aylık gider ile bir yıllık satış hacmini karıştırmak anlamsız bir sonuç verir.

GirdiNeleri içerirÖrnek
Sabit giderlerSatış adedine bağlı olmayan giderler: kira, maaşlar, sigorta, yazılım abonelikleriAyda 12.000 TL
Birim değişken maliyetAdet arttıkça artan giderler: hammadde, ambalaj, giden kargo, ödeme komisyonu, satış primiAdet başına 60 TL
Birim satış fiyatıKDV hariç, yani tahsil edip size kalan tutar. Tahsil edilen KDV devlete aktarılırAdet başına 100 TL

Bazı giderler iki grubun arasındadır. Adet başına ödenen personel ya da satışla birlikte artan reklam harcaması buna örnektir. Hacimle değişmeyen kısmı sabit giderlere, hacimle artan kısmı değişken maliyete yazın ve notlarınızda bunu belirtin.

Adım adım: başabaş adedini hesaplayın

  1. Sabit giderleri toplayın. Tek bir dönem, örneğin bir ay için satış hacmiyle değişmeyen tüm giderleri ekleyin. Örnekte bu tutar 12.000 TL'dir.
  2. Birim değişken maliyeti bulun. Bir birim için malzeme, ambalaj, kargo ve ödeme komisyonu tutarlarını toplayın. Örnekte bu 60 TL'dir.
  3. Birim katkı payını hesaplayın. Satış fiyatından değişken maliyeti çıkarın. Örnekte 100 eksi 60, 40 TL eder.
  4. Sabit giderleri birim katkı payına bölün. Örnekte 12.000 bölü 40, 300 adet eder.
  5. Adedi satış fiyatıyla çarpın. Bu, başabaş cironuzdur. Örnekte 300 çarpı 100, 30.000 TL eder.
  6. Sonucu gerçekçi bir satış hacmiyle karşılaştırın. Dönemde bu adedi makul biçimde satamayacaksanız, paraya girişmeden önce ürünü ya da fiyatı değiştirmeniz gerekir.

Hesabı aracımızla yapmak isterseniz başabaş noktası hesaplama aracını açın, para biriminizi seçin, sabit giderleri, birim değişken maliyeti ve satış fiyatını girin. Araç her formülü kendi rakamlarınızla gösterir, böylece adımları kendiniz de kontrol edebilirsiniz.

Örnek: küçük bir ürün hattı

Bir küçük işletmenin tek bir ürün sattığını varsayalım. Sabit giderleri ayda 12.000 TL, birim değişken maliyeti 60 TL, KDV hariç satış fiyatı 100 TL olsun. Birim katkı payı 40 TL olduğundan başabaş noktası ayda 300 adet ve 30.000 TL ciro eder. Aşağıdaki tablo aynı varsayımlarla farklı satış hacimlerinde ne olduğunu gösterir.

Ayda satılan adetCiroToplam maliyet (12.000 TL sabit artı adet başına 60 TL)Kâr veya zarar
20020.000 TL24.000 TL4.000 TL zarar
30030.000 TL30.000 TLBaşabaş, sıfır
50050.000 TL42.000 TL8.000 TL kâr

Bu hesapta bazı varsayımlar yaptık: satış fiyatının sabit kaldığını, tüm adetlerin aynı birim maliyetle üretildiğini ve sabit giderlerin ay boyunca değişmediğini kabul ettik. Gerçekte bu varsayımların bir kısmı tutmaz. Toplu alımda birim maliyet düşebilir, kampanyada fiyat geriler. Bu nedenle sonucu tek bir rakam olarak değil, bir aralık olarak okumak daha sağlıklıdır. İyimser, beklenen ve kötümser fiyat ile maliyet için üç ayrı başabaş adedi hesaplayın ve hangisinin planınıza yakın olduğunu not edin.

Planınız 500 adetse güvenlik payınız 200 adettir, yani planlanan satışın yüzde 40'ı kadar. Satışlar bu oranda düşse bile ürün giderlerini karşılamaya devam eder. Planınız başabaş adedinin hemen üzerindeyse risk çok daha yüksektir.

Kâr hedefi için başabaş noktası

Çoğu işletmeci sıfır kârla yetinmek istemez. Bir kâr hedefine ulaşmak için gereken adedi bulmak üzere sabit giderlere hedef kârı ekleyin, sonra sonucu birim katkı payına bölün: (sabit giderler artı hedef kâr) bölü birim katkı payı.

Örnekte ayda 4.000 TL kâr hedefi için (12.000 artı 4.000) bölü 40 hesabı 400 adet verir. Hedef, başabaş adedinin üstüne 100 adet ekler. Aracımızdaki hedef kâr alanı bu sonucu doğrudan gösterir.

Hedef kâr, bir sonraki dönemin planını da belirler. 400 adetlik bir hedef, ayda 300 adetlik başabaşın üzerinde bir satış kapasitesi gerektirir. Bu kapasitenin satış ekibinde, depoda ve üretimde gerçekten var olup olmadığını önce kontrol edin.

Sık yapılan başabaş hataları

  • Değişken maliyeti sabit sanmak. Kargo ya da ödeme komisyonu gibi adet başına giderleri dışarıda bırakırsanız birim katkı payı yüksek, başabaş noktası düşük görünür.
  • KDV dahil fiyat kullanmak. Tahsil edilen KDV size ait değildir. Hesabı kendi kazandığınız fiyatla yapın.
  • Dönemleri karıştırmak. Bir aylık kirayı bir yıllık satış hacmiyle yan yana koyarsanız sonuç yanıltıcı olur.
  • Kapasiteyi göz ardı etmek. Başabaş adedi, üretebileceğiniz, depolayabileceğiniz ya da teslim edebileceğiniz miktarın üstündeyse plan bu fiyatla işlemez.
  • Birden fazla ürünü karıştırmak. Formül tek fiyat ve tek değişken maliyet varsayar. Ürün grubunda her ürünü ayrı hesaplayın ya da satış payına göre ağırlıklı ortalama kullanın.

Başabaş hesabını planlamada kullanmak

Başabaş noktası, düzenli olarak güncellendiğinde işe yarar. Tedarikçi hammadde fiyatını artırırsa birim katkı payı düşer ve başabaş adedi yükselir. Yeni bir personel ya da abonelik eklediğinizde sabit giderler artar. Her değişiklikten sonra yeniden hesaplayın ve yeni rakamı hayal ettiğiniz satışla değil, son dönemde gerçekleşen satışla karşılaştırın.

Her güncellemede aynı kontrol listesini kullanın. Sabit giderler bu ay için mi, yoksa yıllık tutarın aylık karşılığı mı? Birim maliyet son alım fiyatı mı, yoksa ortalama mı? Satış fiyatı KDV hariç mi? Bu üç soruya her seferinde aynı cevabı verirseniz, iki hesap arasındaki fark yalnızca gerçek bir değişikliğe dayanır.

Girdilerin doğruluğunu korumak en zor kısımdır. Dika Ops'ta satış, satın alma ve finans kayıtları aynı sistemde tutulur. Kullandığınız maliyet ve fiyat rakamları da faturalarınız ve stok düzeyinizle aynı yerden gelir. Bu, elektronik tablonuzdaki bir rakamın eskimiş olma ihtimalini azaltır. Ürün ağırlıklı bir işletme yürütüyorsanız bizimle iletişime geçin; sisteme sizin iş akışınız üzerinden birlikte bakalım.

Daha geniş bir resim için nakit akışı yönetimi yazımıza bakabilirsiniz. Başabaş noktası gereken satış hacmini söyler; nakit akışı ise paranın o hacim için zamanında gelip gelmeyeceğini gösterir. Kâr marjınızı hesaplamak için kâr marjı rehberimize ve kâr marjı hesaplama aracımıza da göz atabilirsiniz.

Gri bir zeminde güneş paneli bulunan beyaz masa hesap makinesi
Başabaş hesabı yalnızca üç sayıya dayanır. Hesaplamadan önce her birini muhasebe kayıtlarınızla karşılaştırın.

Sıkça sorulan sorular

Başabaş noktası basit bir ifadeyle nedir?

Toplam gelirin toplam maliyete eşit olduğu satış hacmidir. Bu noktada ne kâr edersiniz ne zarar. Bu hacmin altında dönemde zarar edersiniz, üstünde her ek adet kâra katkı yapar. Sonucu adet ya da ciro olarak ifade edebilirsiniz.

Birden fazla ürün için başabaş noktasını nasıl hesaplarım?

Her ürünü kendi satış fiyatı ve değişken maliyetiyle ayrı hesaplayın. Tek bir rakam istiyorsanız, her ürünün satış payına göre ağırlıklı ortalama birim katkı payını kullanın ve notunuzda bunun bir ortalama olduğunu yazın.

Kargo gideri sabit mi değişken mi sayılmalı?

Sipariş ya da koli başına ödediğiniz kargo değişken giderdir ve birim değişken maliyete eklenir. Taşıyıcıyla yaptığınız aylık sabit bir sözleşme ise sabit giderdir. Sözleşme ikisini birden içeriyorsa hacme bağlı kısmı ve bağlı olmayan kısmı ayırın.

Başabaş noktasını ne sıklıkla yeniden hesaplamalıyım?

Bir fiyat, tedarikçi maliyeti ya da sabit gider değiştiğinde ve en az üç ayda bir. Geçen yılın rakamı artık var olmayan bir işletmeyi anlatıyor olabilir. Her hesapta tarihi ve kullandığınız girdileri kısa bir notla kaydedin.

Başabaş noktası kâr marjı ile aynı şey mi?

Hayır. Kâr marjı, her satıştan kalan kârın oranıdır; başabaş noktası ise sabit giderleri karşılamak için gereken hacimdir. İkisi de birbiriyle bağlantılı girdiler kullanır, bu yüzden fiyat ya da değişken maliyet değiştiğinde ikisi de değişir.

Sonraki adım

Bir ürün seçin, o ürünün aylık sabit giderlerini ve adet başına değişken maliyetini toplayın, sonra başabaş noktası hesaplama aracında çalıştırın. Sonucu geçen çeyrekte sattığınız adetle karşılaştırın. Aradaki fark küçükse, daha fazla satış çabasına girmeden önce fiyata ve değişken maliyete bakın. Tüm hesaplama araçlarımız için araçlar sayfasına, bizi tanımak için de Dika Design ana sayfasına bakabilirsiniz.

Aklınızda bir proje mi var? Birlikte konuşalım.

Neyi iyileştirmek istediğinizi anlatın. Net bir sonraki adımla size dönüş yapalım.