Dika Ops'u inceleyin

İşletme sermayesi nasıl hesaplanır? Formül, örnek ve okuma rehberi

İşletme sermayesi nasıl hesaplanır? Dönen varlıklardan kısa vadeli yükümlülükleri çıkarın. Örnekli tablo, cari oran ve aylık kontrol adımları.

Güncellendi 7 dk okuma İş yazılımları
Beyaz masada haftalık planlayıcı, not defteri ve saat; nakit ve ödeme tarihlerini planlamak için

İşletme sermayesi nasıl hesaplanır sorusunun cevabı açıktır: dönen varlıklardan kısa vadeli yükümlülükleri çıkarırsınız. Dönen varlıklar, yaklaşık bir yıl içinde nakde dönmesi beklenen kalemlerdir; kasa ve banka bakiyesi, vadesi gelen tahsilatlar, stok ve peşin ödemeler bunlara girer. Kısa vadeli yükümlülükler ise aynı dönemde ödenmesi gereken borçlardır: tedarikçi faturaları, kısa vadeli krediler, ödenecek vergi ve maaşlar. Sonuç pozitifse kısa vadeli kaynaklarınız kısa vadeli borçlarınızı karşılar. Negatifse faturaları zamanında ödemekte zorlanabilirsiniz.

Banka, yatırımcı ve mali müşavir işletmenin günlük olarak ayakta kalıp kalamayacağını görmek için bu rakama bakar. Kâr ise çoğu zaman bu rakamdan daha yavaş değişir; yalnızca yıllık sonuçlarına bakan sahipler nakit sıkışıklığıyla sürpriz karşılaşır. Bu rehberde her parçayı nasıl bulacağınızı, varsayımları açık tutarak bir örneği nasıl çözeceğinizi ve sonucu nasıl okuyacağınızı anlatıyoruz. Biz, Dika Design olarak, rakamların ilk seferde doğru çıkmasını isteyen işletme sahipleri için bu tür rehberler yazıyoruz.

İki parça: dönen varlıklar ve kısa vadeli yükümlülükler

İşletme sermayesi, arkasındaki iki listenin kalitesi kadar güvenilirdir. İki listede de aynı bilanço tarihini kullanın ve yalnızca normal faaliyet dönemi içinde, genellikle on iki ay içinde, nakde dönen ya da ödenmesi gereken kalemleri dahil edin. Aşağıdaki tabloda olağan kalemler görünüyor.

TarafTipik kalemlerDahil etmeden önce kontrol edin
Dönen varlıklarKasa ve banka bakiyeleri, tahsil edilmemiş müşteri faturaları, elde bulunan stok, peşin ödenen giderlerTahsil edeceğinizi beklemediğiniz vadesi geçmiş müşteri alacakları azaltılmalı ya da çıkarılmalıdır
Kısa vadeli yükümlülüklerÖdenecek tedarikçi faturaları, kısa vadeli krediler ve banka kredisi, ödenecek vergi ve maaşlar, tahakkuk eden giderlerAynı on iki ay içinde ödenecek kredi taksitleri dahil edilmelidir

Maddi duran varlıkları, makineleri ve uzun vadeli kredileri bu hesaba dahil etmeyin. Bunlar başka hesaplamalarda önemlidir, ancak kısa vadeli nakit baskısını göstermezler.

Açık bir elin içinde duran altın renkli madeni paralar; arkada su damlalı bir pencere
İşletme sermayesi, şu an elinizdeki nakit ile kısa sürede ödenmesi gereken borçları izler. Bu yüzden kâr sabit görünse bile hızla değişebilir.

İşletme sermayesi nasıl hesaplanır: adım adım

İki liste hazır olduğunda hesaplama birkaç dakika sürer. Şu adımları izleyin:

  1. Ayın son günü gibi bir bilanço tarihi seçin ve her rakam için aynı tarihi kullanın.
  2. Tüm dönen varlıkları toplayın: kasa ve banka, tahsil etmeyi beklediğiniz alacaklar, stok ve peşin ödemeler.
  3. Tüm kısa vadeli yükümlülükleri toplayın: vadesi gelen tedarikçi borçları, kısa vadeli borçlanma, ödenecek vergi ve maaşlar ile tahakkuklar.
  4. Dönen varlıklardan kısa vadeli yükümlülükleri çıkarın. Sonuç işletme sermayesidir.
  5. Dönen varlıkları kısa vadeli yükümlülüklere bölün. Çıkan sonuç cari orandır ve ay ay karşılaştırmayı kolaylaştırır.
  6. İki rakamı her ay aynı yerde kaydedin. Tek bir anlık görüntü yerine yönün nereye gittiğini görmek istersiniz.

En sık yapılan hata, kalemleri yanlış tarafa koymaktır. Vadesi henüz gelmemiş bir kredi taksitini kısa vadeli yükümlülüklere eklemeyi unutmak sonucu olduğundan iyi gösterir. Öte yandan, tahsil edilemeyecek bir müşteri alacağını dönen varlık olarak tutmak sonucu olduğundan kötü gösterir. Her kalemi listeye koymadan önce iki soruyu sorun: Bu tutar önümüzdeki on iki ay içinde nakde dönecek mi, ya da ödenecek mi? Cevap belirsizse ilgili kişiye sorun, tahmin yürütmeyin.

Örnek: küçük bir dağıtım işletmesi

Bir küçük işletmenin ekim ayı sonunda aşağıdaki bakiyelere sahip olduğunu varsayalım. Rakamlar bir örnektir ve sizin tutarlarınız farklı olacaktır.

KalemTutar (TL)
Banka bakiyesi18.000
Tahsilatı beklenen müşteri faturaları27.000
Elde bulunan stok36.000
Peşin ödenen kira ve sigorta4.000
Toplam dönen varlıklar85.000
30 gün içinde ödenecek tedarikçi faturaları38.000
Banka kredisi ve kısa vadeli kredi taksitleri12.000
Ödenecek KDV ve bordro vergileri7.000
Tahakkuk eden ama ödenmemiş maaşlar3.000
Toplam kısa vadeli yükümlülükler60.000

İşletme sermayesi 85.000 eksi 60.000, yani 25.000 TL'dir. Cari oran ise 85.000 bölü 60.000, yani yaklaşık 1,42'dir. Bu örnekte işletme kısa vadeli faturalarını karşılayabilir; ancak tampon, büyük ölçüde stokun ve müşterilerin zamanında ödemesine bağlıdır. 36.000 TL'lik stok yavaş dönüyorsa gerçek durum bu manşet rakamın gösterdiğinden çok daha zayıf olur.

Aynı işletmenin bir sonraki ayını düşünün. Stok 36.000 TL'den 52.000 TL'ye çıkmış, tahsilatlar 27.000 TL'de kalmış, banka bakiyesi ise 18.000 TL'den 9.000 TL'ye düşmüş olsun. Dönen varlıklar şimdi 9.000 + 27.000 + 52.000 + 4.000 = 92.000 TL, işletme sermayesi 32.000 TL ve cari oran yaklaşık 1,53 olur. Kâğıt üzerinde rakamlar iyileşmiş görünür, ama nakit yarıya inmiştir. Bu örnek, işletme sermayesinin neden tek başına okunmaması gerektiğini gösterir: fazla stok, rakamı yükseltip nakdi eritebilir.

Sonucu nasıl okursunuz

Her sektör için geçerli tek bir hedef yoktur. Doğru düzey sektörünüze, ödeme vadelerinize ve stokun ne kadar hızlı döndüğüne bağlıdır. Hızlı satan mallarla çalışan bir perakendeci, uzun üretim süreleri olan bir imalatçıya göre daha az tampon ile idare edebilir. Aşağıdaki tabloyu hedef değil, soru listesi olarak kullanın.

SonuçNe anlama gelebilirSorulacak soru
Belirgin biçimde pozitif ve istikrarlıKısa vadeli kaynaklar kısa vadeli borçları rahatlıkla karşılarBoşta duran nakit, mantıklı biçimde kullanılabilir mi?
Pozitif ama düşenBorçlar kaynaklardan hızlı büyüyor ya da stok birikiyorHangi faturalar gecikti, hangi stok kalemleri satılmıyor?
Sıfıra yakınGeç bir ödeme ya da yavaş bir ay için çok az pay varMüşteri vadeleri kısaltılabilir mi, tedarikçi vadeleri uzatılabilir mi?
NegatifKısa vadeli borçlar kısa vadeli kaynakları aşıyorÖnümüzdeki dört hafta hangi nakit çıkışı var, neyi şimdi finanse edebilir ya da erteleyebilirsiniz?

İşletme sermayesi, zaman içinde izlendiğinde en yararlı rakamdır. İstikrarlı bir rakam, nakdin stoka kayışını gizleyebilir; yükselen bir rakam ise ödenmemiş müşteri faturalarının birikmesini saklayabilir. Bu yüzden rakamı, paranın gerçekten ne zaman geldiğini ve çıktığını gösteren nakit akışı tahminiyle birlikte okuyun. Bu tahmini ele alan nakit akışı yönetimi yazısı ayrıntıları anlatır.

Tahmin yürütmeden iyileştirme

İyileştirmelerin çoğu üç alandan gelir: tahsilatı hızlandırmak, daha az stok tutmak ve tedarikçilere anlaşılan vadede ödeme yapmak, erken ödememek. En büyük ve en eski müşteri faturalarıyla başlayın, sonra yavaş dönen stoku inceleyin, en son tedarikçi takvimini kontrol edin. Stok seviyesini değiştirmeden önce satılan malın maliyetinin rakamlarınızda nerede durduğunu anlayın; satılan malın maliyeti yazısı bunu adım adım gösterir. Stokun makul bir hızda dönüp dönmediğini görmek için stok devir hızı yazısına bakabilirsiniz.

Genel giderler de önemlidir, çünkü satış gecikse bile ödenmesi gereken faturalardır. Sabit ve değişken giderlerinizi ayırmanıza yardımcı olan genel giderler rehberi, her ay ne kadar nakde ihtiyacınız olduğunu bilmenizi sağlar.

Tahsilat tarafında, vadesi geçmiş alacakların toplam alacaklara oranını her ay izleyin. Bu oran artıyorsa sorun çoğu zaman satışta değil, takipte aranmalıdır. Hangi müşterinin ne kadar geciktiğini ayrı bir liste olarak görün ve her ay aynı kişiyle aynı gün iletişime geçin. Böylece nakit, tahmin ettiğiniz günde gelir.

Rakamları tek bir yerde tutmak

Aylık bir tablo işletme küçükken yeterlidir. Müşteriler, tedarikçiler ve stok kalemleri çoğaldıkça bir faturanın kaçırılması ya da iki kez sayılması riski artar. Tam bu noktada, finans ve raporlama araçları için hizmetlerimiz kapsamında çalışıyoruz. Dika Ops ise finans ve muhasebeyi satış ve satın alma ile aynı kayıtlar üzerinde tutar. Yani işletme sermayesinin dayandığı bakiyeler, elle uzlaştırılması gereken ayrı listelerden değil, aynı iş olaylarından gelir.

Sıkça sorulan sorular

İşletme sermayesi nakit ile aynı şey midir?

Hayır. Nakit, işletme sermayesinin yalnızca bir parçasıdır. İşletme sermayesi ayrıca tahsil etmeyi beklediğiniz müşteri faturalarını ve stoku içerir; kısa vadeli ödemelerinizi de düşer. Bankada nakdiniz olsa bile borçlarınız daha büyükse işletme sermayeniz negatif olabilir.

İyi bir işletme sermayesi rakamı nedir?

Tek bir doğru rakam yoktur. Sonucunuzu önceki aylarla ve sektörünüzdeki işletmelerle karşılaştırın, asıl odağınız kısa vadeli borçlarınızı rahatça ödeyip ödeyemediğiniz olsun. Eğilimler ve nakit zamanlaması, tek bir ayın rakamından çoğu zaman daha fazla bilgi verir.

Banka kredisini kısa vadeli yükümlülüklere eklemeli miyim?

Önümüzdeki on iki ay içinde ödenecek kısmını ekleyin; geri kalanı uzun vadeli yükümlülüklerde bırakın. Birçok işletme kredi taksitlerini bu şekilde ayırmayı unutur ve bu da sonucu olduğundan daha iyi gösterir.

İşletme sermayesini ne sıklıkla hesaplamalıyım?

Ayda bir kez, her seferinde aynı bilanço tarihiyle yapmak makul bir asgari sıklıktır. İşletmeniz mevsimselse ya da nakit darsa haftalık gözden geçirin ve bunu bir nakit akışı tahminiyle birlikte kullanın.

İşletme sermayesine vergi dahil mi?

Önümüzdeki on iki ay içinde ödemeniz gereken vergiler, örneğin ödenecek KDV ya da bordro vergileri, genellikle kısa vadeli yükümlülüklere dahil edilir. Kesin işlem, kullandığınız muhasebe çerçevesine ve yerel kurallara bağlıdır. Bunu mali müşavirinizle teyit edin.

Sonraki adımlar

Bir bilanço tarihi seçin, dönen varlıklarınızı ve kısa vadeli yükümlülüklerinizi listeleyin, farkı ve cari oranı hesaplayın. İki rakamı yazın ve gelecek ay aynı işlemi tekrarlayın. Bu bakiyelerin tek bir yerden gelmesini istiyorsanız ekibimizle görüşün; işletmeniz için nasıl kurulacağını anlatalım.

Aklınızda bir proje mi var? Birlikte konuşalım.

Neyi iyileştirmek istediğinizi anlatın. Net bir sonraki adımla size dönüş yapalım.