Stok devir hızı nasıl hesaplanır sorusunun kısa cevabı şudur: bir dönemde satılan malın maliyetini, aynı dönemin ortalama stok değerine bölün. Ortalama stok, dönem başı stok ile dönem sonu stoku toplayıp ikiye bölerek bulunur. Çıkan sayı, stoğunuzun o dönemde kaç kez satılıp yenilendiğini gösterir. Örneğin yıllık satılan malın maliyeti 600.000 TL, ortalama stok 150.000 TL ise stok devir hızınız 4 olur.
Bu sayı, stokunuza bağlanan paranın ne kadar hızlı geri döndüğünü anlatır. Ama tek başına iyi ya da kötü demek için yeterli değildir. Yüksek devir, stoğun hızlı hareket ettiğine işaret edebilir; ancak sık sık ürün bitiyorsa bu hız stok yetersizliğinden de kaynaklanıyor olabilir. Düşük devir ise yavaş satılan ürünleri, fazla alımı ya da eskiyen stoğu gösterebilir. Bu nedenle sayıyı kendi geçmiş dönemlerinizle ve ürün gruplarına göre okumanız gerekir.
Hesabı elle yapmak istemiyorsanız stok devir hızı hesaplama aracımıza dört rakamı girebilirsiniz: satılan malın maliyeti, dönem başı stok, dönem sonu stok ve dönem süresi. Aşağıdaki adımlar, aracın arkasındaki mantığı ve bir örnek hesabı anlatıyor.
Stok devir hızı neyi ölçer?
Stok devir hızı, depodan çıkan malın maliyetini, elinizde ortalama ne kadar stok tuttuğunuzla karşılaştırır. Her iki taraf da maliyet üzerinden değerlendirildiği için kâr marjınız oranı bozmaz. Bu yüzden hesap satış cirosuyla değil, satılan malın maliyetiyle başlar.
Hesaba başlamadan önce aşağıdaki beş terimi netleştirin. Hataların çoğu bu terimleri birbirine karıştırmaktan çıkar.
| Terim | Anlamı | Nereden bulunur |
|---|---|---|
| Satılan malın maliyeti (SMM) | Dönem içinde müşteriye satılan malların maliyeti | Muhasebe kayıtları ya da stok programı |
| Dönem başı stok | Dönemin ilk gününde stokun değeri | Önceki dönemin kapanış değerlemesi |
| Dönem sonu stok | Dönemin son gününde stokun değeri | Stok sayımı ya da stok değerleme raporu |
| Ortalama stok | (Dönem başı stok + dönem sonu stok) ÷ 2 | Hesaplanır |
| Stok devir süresi | Dönemin gün sayısı ÷ devir hızı | Hesaplanır |
Stok devir hızı nasıl hesaplanır, adım adım
- Dönemi seçin. Bir ay, bir çeyrek ya da bir yıl olabilir. Her rakam için aynı dönemi kullanın ve raporun başlığına yazın.
- Dönemin satılan malın maliyetini bulun. Satış tutarını değil, malın maliyetini alın.
- Dönem başı ve dönem sonu stoku maliyetle bulun. İki tarihte de aynı değerleme yöntemini kullanın. FIFO ya da ağırlıklı ortalama gibi bir yöntemi dönem ortasında değiştirmeyin.
- Ortalama stoku hesaplayın. Dönem başı ve dönem sonu stokları toplayıp ikiye bölün.
- Satılan malın maliyetini ortalama stoka bölün. Çıkan sayı, stokunuzun o dönemde kaç kez yenilendiğini gösterir.
- İsterseniz stok devir süresini bulun. Dönemdeki gün sayısını devir hızına bölün. Yıllık hesapta 365 bölü 4, yaklaşık 91 gün eder.
- Sonucu aracla kontrol edin. Aynı dört rakamı stok devir hızı hesaplama aracına girin ve çıkan sonucu kendi hesabınızla karşılaştırın.
Örnek hesap: yıllık 600.000 TL maliyetli stok
Aşağıdaki örnekte rakamları kolay takip edebilmeniz için seçtik. Bunlar gerçek bir işletmeye ait değildir; kendi rakamlarınızla aynı adımları izleyin.
| Adım | Rakam | Hesap ya da kaynak |
|---|---|---|
| Yıllık satılan malın maliyeti | 600.000 TL | Muhasebe kaydı ya da stok programı |
| Dönem başı stok | 180.000 TL | Önceki yılın kapanış değerlemesi |
| Dönem sonu stok | 120.000 TL | Stok sayımı sonucu |
| Ortalama stok | 150.000 TL | (180.000 + 120.000) ÷ 2 |
| Stok devir hızı | 4,0 kez | 600.000 ÷ 150.000 |
| Stok devir süresi | Yaklaşık 91 gün | 365 ÷ 4 = 91,25 |
Sonucu nasıl okursunuz?
Tek bir sayı çoğu zaman az şey söyler. Sayıyı son dört ya da altı dönemin değişimiyle birlikte okuyun. Bir de ürün gruplarını birbiriyle karşılaştırın. Taze gıda ile yedek parçanın aynı hızda dönmesini beklemek mantıklı olmaz; her grubu kendi geçmişine göre değerlendirin.
| Gördüğünüz durum | Ne anlama gelebilir? | Sonraki kontrol |
|---|---|---|
| Devir hızı art arda birkaç dönem düşüyor | Stok birikiyor ya da talep yavaşlıyor | Stok yaşlandırma raporu ve her ürünün son satış tarihi |
| Devir hızı yüksek ama ürünler sık sık bitiyor | Stok seviyeleri fazla sıkı olabilir | Yeniden sipariş noktaları ve tedarik süreleri |
| Ürün grupları arasında fark çok büyük | Birkaç ürün satılırken diğerleri rafta bekliyor | Devir hızını ürün grubu bazında hesaplayın |
| Satışlar sabit kalırken devir hızı yükseliyor | Stok azalmış ya da satılan malın maliyeti değişmiş olabilir | Sayım, zayiat kayıtları ve maliyet fişleri |
Hesapladığınız dönemi, kullandığınız değerleme yöntemini ve sonucu aynı sayfada tutmak, ileride bir farkı açıklamanızı kolaylaştırır. Diğer hesapları da yan yana görmek için araçlar sayfamıza bakabilirsiniz.
Hesaplarken sık yapılan hatalar
Hesabın kendisi dört işlemden ibarettir. Asıl emek, rakamların doğru olduğunu doğrulamakta harcanır. Bir kez doğru bir düzen kurduktan sonra her dönem yalnızca dört rakamı güncellemeniz yeterlidir. Aşağıdaki hatalar, stok raporlarında en sık görülen sorunlardır ve çoğu kayıtlara bakılarak kolayca fark edilir.
- Satış cirosunu kullanmak. Ciro, kâr marjınızı da içerir. Bu yüzden devir hızı olduğundan yüksek görünür.
- Dönemleri karıştırmak. Aylık satılan malın maliyetini yıllık ortalama stoka bölerseniz ortaya anlamsız bir sayı çıkar.
- Olağandışı bir günde yapılan sayımı kullanmak. Büyük bir teslimattan hemen önce ya da indirim kampanyası sırasında yapılan sayım, dönem sonu stoku olduğundan farklı gösterebilir.
- Zayiatı ve hasarlı stoku kaydetmemek. Bu kayıtlar eksikse dönem sonu stok raflardakinden daha sağlıklı görünür.
- Tek bir ürün grubunu tüm şirketin stokuyla kıyaslamak. Her grubu kendi stokuyla hesaplayın, sonra grupları karşılaştırın.
Stok devir hızını kararlara nasıl çevirirsiniz?
Devir hızı, sizi bir karar almaya yönlendirdiğinde değer kazanır. Yavaş dönen ürünler için kampanya yapmak, sipariş miktarını düşürmek ya da tedarikçiye iade etmek akla gelen ilk seçeneklerdir. Hızlı dönen ürünlerde ise stok bitmesin diye güvenlik stoku biraz artırılabilir. Bu kararların tamamı, yeniden sipariş noktası ile birlikte düşünüldüğünde daha isabetli olur.
Hızlı hareket eden ürünleri ay sonunda, yavaş ürünleri çeyrek sonunda takip etmek pratik bir düzen sağlar. Böylece değişimi yıl sonunu beklemeden fark edersiniz. Her hesaptan sonra yaptığınız değişikliği de bir satır olarak not edin. Birkaç dönem sonra hangi adımın devir hızını gerçekten etkilediğini görürsünüz.
Stok sayımı hazırlığı da bu sürecin parçasıdır. Dönem sonu stoku doğru almadan devir hızı güvenilir olmaz; bu nedenle stok sayımı nasıl yapılır rehberindeki adımları önce tamamlamanızı öneririz. Stok yönetimi yöntemlerini seçerken de ABC, min-max ve FIFO yaklaşımlarını karşılaştırabilirsiniz.
Stok ve maliyet verisini tek kayıtta tutmak
Stok, satın alma ve muhasebe ayrı dosyalarda tutulduğunda devir hızı için gereken maliyet rakamlarını bir araya getirmek zorlaşır. Dika Ops, stok, satın alma ve muhasebe kayıtlarını aynı kayıt üzerinde tutar. Bu yapıda satılan malın maliyeti ve stok değerleri aynı kaynaktan gelir, dolayısıyla iki ekipten farklı rakam almanız gerekmez. Biz bu yaklaşımı, işletmelerin üretip dağıttığı ve sattığı ürünler için tasarladık.
Ürün gruplarınıza özel bir raporlama ya da mevcut sistemlerinizle bağlantı gerekiyorsa kurumsal yazılım hizmetimiz bu işi kapsar. İşletmenize uygun kurulumu birlikte konuşmak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Stok devir hızı ne kadar olmalı?
Tek bir doğru rakam yoktur. Doğru devir hızı ürünün raf ömrüne, sektörünüze ve stok politikanıza göre değişir. Kendi geçmiş dönemlerinizi ve ürün gruplarınızı referans alın. Dış karşılaştırma yapacaksanız, verinin nereden geldiğini ve hangi hesaplama yöntemiyle üretildiğini kontrol edin.
Hesapta satış cirosu mu, satılan malın maliyeti mi kullanılmalı?
Satılan malın maliyeti kullanılmalıdır. Stok kayıtlarınız maliyet üzerinden tutulur, dolayısıyla payda ile pay aynı ölçüde olmalıdır. Ciro kullanırsanız kâr marjı devir hızına karışır ve sonuç olduğundan yüksek çıkar.
Stok devir hızı ile stok devir süresi aynı şey mi?
Aynı olguyu iki farklı biçimde anlatırlar. Devir hızı, dönemde stokun kaç kez yenilendiğini sayar. Devir süresi ise bu sayıyı ortalama gün cinsine çevirir. Dönem gün sayısını devir hızına bölerek devir süresini bulabilirsiniz.
Hizmet işletmeleri stok devir hızı hesaplayabilir mi?
Genellikle hayır, en azından klasik anlamda değil. Hesap, elinizde tutup satan stok gerektirir. Hizmet veren bir işletme yalnızca sarf malzemesi gibi sattığı ve stokta tuttuğu kalemler için hesap yapabilir. Hizmet saatlerini bu hesaba katmak sonucu yanıltır.
Stok devir hızını ne sıklıkla hesaplamalıyım?
Hızlı hareket eden ürünler için ay sonunda, yavaş ürünler için çeyrek sonunda hesaplamak genellikle yeterlidir. Yıl sonu değerini de mutlaka ayrıca hesaplayın, çünkü muhasebeci ve finansman kuruluşları çoğu zaman bu rakamı ister. Dönem sonu kapanışlarında değerlemenin tamamlanmış olması önemlidir.
Özet ve sonraki adım
Stok devir hızı, satılan malın maliyetinin ortalama stoka bölünmesiyle bulunur. Dönemi, değerleme yöntemini ve dört girdiyi her seferinde aynı tutun. Sonucu tek başına değil, geçmiş dönemler ve ürün grupları ile birlikte okuyun.
Bu hafta bir ürün grubu seçin, son üç dönemin devir hızını hesaplayın ve neyi değiştireceğinizi yazın. Sonucu stok devir hızı hesaplama aracında kontrol edin. Stok ve maliyet verinizi tek yerde toplamak için Dika Design ekibiyle de konuşabilirsiniz.



