Amortismanı hesaplamak için varlığın maliyetinden hurda (kalıntı) değerini çıkarın, kalan tutarı faydalı ömrünün yıl sayısına bölün. Bu yönteme doğrusal amortisman denir. Örneğin 300.000 TL'ye aldığınız bir makinenin beş yıl sonra yaklaşık 40.000 TL değeri olacağını düşünüyorsanız, yıllık amortisman (300.000 − 40.000) ÷ 5 = 52.000 TL olur. Defter değeri her yıl bu tutar kadar düşer ve hurda değerine ulaştığında durur.
Amortisman bir nakit ödemesi değildir. Makinenin parasını satın alma anında ödediniz. Amortisman bu maliyeti, varlığın işinize katkı sağladığı yıllara yayar. Böylece kârınız işi yürütmenin gerçek maliyetini yansıtır. Bunu yapmazsanız büyük bir alım yılını zararlı, sonraki yılları olduğundan kârlı gösterirsiniz.
Bu rehberde terimleri, adımları ve beş yıllık bir örnek tabloyu veriyor, her ay kaydedilen muhasebe fişini anlatıyoruz. Örnekler öğreticidir. Seçeceğiniz faydalı ömür ve izleyeceğiniz kurallar, işletmenizin muhasebe politikasına ve vergi mevzuatına uygun olmalıdır.
Amortisman terimleri
Her amortisman hesabında dört terim bulunur. Bunları tabloya girmeden önce netleştirin, çünkü hataların çoğu maliyetle defter değerini ya da hurda değeriyle satış değerini karıştırmaktan doğar.
| Terim | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| Maliyet | Varlığı kullanıma hazır hale getirmek için yapılan tüm harcamalar, nakliye ve montaj dahil | 300.000 TL |
| Hurda (kalıntı) değeri | Varlığı kullanımdan çıkardığınızda geri almayı beklediğiniz tutar | 40.000 TL |
| Faydalı ömür | Varlığı işinizde kullanmayı beklediğiniz yıl sayısı | 5 yıl |
| Defter değeri | Maliyet eksi o güne kadar ayrılan toplam amortisman | Başta 300.000 TL, sonda 40.000 TL |
Adım adım amortisman hesabı
- Tam maliyeti kaydedin. Satın alma bedelinin yanına nakliye, montaj ve varlığı çalışır hale getirmek için yapılan kurulum giderlerini ekleyin.
- Hurda değerini tahmin edin. Benzer varlıkların aynı süre sonunda ne kadara satıldığına ya da bayinizin ne teklif edeceğine bakın. Dayanak yoksa birçok işletme sıfır kullanır; bu tercihi politikanızda yazın.
- Faydalı ömrü belirleyin. Fiziksel ömrü değil, varlığın işinize fayda sağlayacağı süreyi esas alın.
- Maliyetten hurda değerini çıkarın. Kalan tutar amortismana tabi tutardır.
- Faydalı ömre bölün. Sonuç yıllık amortisman tutarıdır.
- On ikiye bölerek aylık tutarı bulun. Her ay kayıt yapıyorsanız bu rakamı kullanın.
- Defter değerini takip edin. Her yılın amortismanını açılış defter değerinden düşün. Varlık hurda değerine ulaştığında amortisman durur.
Yeni bir varlık aldığınızda ilk üç adımı, yani maliyeti, hurda değerini ve ömrü yazmanız yeterlidir. Dördüncü ve beşinci adımlar bunlardan doğrudan hesaplanır; altıncı ve yedinci adımlar ise tabloyu ay ay ve yıl yıl izlemek için kullanılır.
Beş yıllık tabloyla örnek
Aşağıdaki rakamlar hesabın nasıl işlediğini göstermek için kurgulanmıştır. Sizin varlıklarınızın maliyeti, hurda değeri ve ömrü farklı olacaktır.
| Yıl | Açılış defter değeri | Amortisman | Kapanış defter değeri |
|---|---|---|---|
| 1 | 300.000 TL | 52.000 TL | 248.000 TL |
| 2 | 248.000 TL | 52.000 TL | 196.000 TL |
| 3 | 196.000 TL | 52.000 TL | 144.000 TL |
| 4 | 144.000 TL | 52.000 TL | 92.000 TL |
| 5 | 92.000 TL | 52.000 TL | 40.000 TL |
Beşinci yılın sonundaki kapanış değeri hurda değerine eşittir. Bu, tablonun tam olduğunu gösterir. Beş yılda ayrılan toplam amortisman 260.000 TL'dir ve bu, amortismana tabi tutarla aynıdır.
Tabloyu her yıl sonunda sabit kıymet listenizdeki güncel değerle karşılaştırın. Değerler uyuşmuyorsa ömür ya da hurda değeri tahmininizi değiştirmiş olabilirsiniz. Bu tür bir değişiklik genellikle ileriye dönük uygulanır ve gerekçesi kayda geçirilmelidir. Geçmiş yılların rakamlarını sessizce düzeltmek, eski raporlarla yeni raporları karşılaştırmayı imkânsız hale getirir.

Doğrusal ve azalan bakiye yöntemi
Doğrusal yöntem, dahili kayıtlarda en yaygın kullanılan yöntemdir; çünkü basit ve öngörülebilirdir. Bazı işletmeler bunun yerine azalan bakiye yöntemini kullanır. Bu yöntemde açılış defter değerinin sabit bir yüzdesi her yıl ayrılır. Böylece amortisman ilk yıllarda daha yüksek, sonraki yıllarda daha düşük olur.
| Yöntem | Nasıl işler | Ne zaman tercih edilir |
|---|---|---|
| Doğrusal | Her yıl aynı tutar | Kullanımı düzenli olan varlıklar ve sade iç raporlama |
| Azalan bakiye | Açılış defter değerinin sabit bir yüzdesi | İlk yıllarda hızla değer kaybeden araç ve bilgisayarlar |
Yöntemi aynı sınıftaki bütün varlıklar için tutarlı biçimde uygulayın. Yöntemi dönem ortasında değiştirmek için açık bir gerekçe gerekir ve çoğu zaman mali müşavirinizin onayı şarttır.
Aylık amortisman kaydı
Çoğu işletme amortismanı her ay kaydeder. Böylece her ayın kârı, o ay kullanılan varlıkların maliyetini taşır. Yukarıdaki örnekte yıllık 52.000 TL, aylık yaklaşık 4.333,33 TL eder. Kayıtta bir amortisman gider hesabı borç, birikmiş amortisman hesabı alacak yazılır.
Birikmiş amortisman, bilançoda ilgili varlığın karşısında gösterilir. Varlığın maliyetinden bu tutar düşülerek net defter değeri bulunur. Her varlığın alım tarihini, maliyetini, ömrünü ve yöntemini sabit kıymet listenizde tutun; böylece rakamları sonradan herkes kontrol edebilir.
Ay ortasında alınan bir varlık için ilk ayın payını nasıl hesaplayacağınızı da politikanızda yazılı tutun. Aynı kuralı her varlıkta uygulayın; aksi halde iki benzer makine, aynı ayda farklı gider gösterebilir.
Sık yapılan hatalar
Aşağıdaki hatalar, ilk kez amortisman hesaplayan işletmelerde en sık görülenlerdir. Çoğu, kayıt oluşturulmadan önce fark edildiğinde kolayca düzeltilir.
- Nakliye ve montajı atlamak. Bu giderler varlığı çalışır hale getirmenin parçasıdır, amortismana tabi tutara dahil edilmelidir.
- Arsayı amortismana tabi tutmak. Arsa normalde aşınmaz; üzerindeki bina ise genellikle amortismana tabidir. Ayrımı mali müşavirinizle doğrulayın.
- Ömrü kullanımınıza uymayan seçmek. Üç yıl içinde yenilenecek bir makineyi on yıla yaymak, yıllık gideri olduğundan düşük gösterir.
- Hurda değerini unutmak. Maliyeti sıfıra kadar amortize etmek, varlığı satmayı düşündüğünüzde gideri olduğundan yüksek gösterir.
- Varlık elden çıktıktan sonra amortisman ayırmaya devam etmek. Satış, hurdaya ayırma ya da kullanımdan kaldırma ayında amortismanı durdurun ve elden çıkarmanın kâr ya da zararını kaydedin.
Sıkça sorulan sorular
Amortisman ile varlık için ödediğim para aynı şey mi?
Hayır. Varlığın ödemesi satın alma anındaki nakit çıkışıdır. Amortisman ise bu maliyeti varlığın kullanıldığı yıllara yayan muhasebe gideridir. Nakit ve kâr farklı zamanlarda hareket eder.
Amortisman ile itfa arasındaki fark nedir?
Amortisman makine, araç ve ekipman gibi maddi duran varlıklar için kullanılır. İtfa ise yazılım lisansı ya da patent gibi maddi olmayan varlıklar için kullanılır. Hesap mantığı benzerdir; ikisi de bir maliyeti faydalı ömre yayar.
İkinci el aldığım bir varlığı amortismana tabi tutabilir miyim?
Evet. Ödediğiniz bedele, varlığı kullanıma hazır hale getirmek için yaptığınız giderleri ekleyin. Faydalı ömrü yeni değerine göre değil, varlığın kalan kullanım süresine göre tahmin edin.
Amortisman vergi yükümü azaltır mı?
Muhasebe amortismanı ile vergi mevzuatındaki amortisman her zaman aynı tutar değildir. Vergi tarafındaki oranlar ve şartlar mevzuatla belirlenir. Hesabınızı mali müşavirinizle karşılaştırın.
Amortisman hesabı için yazılıma ihtiyacım var mı?
Birkaç varlık için bir tablo yeterlidir. Varlık sayısı arttıkça bir sabit kıymet kaydı, aylık fişleri oluşturmayı ve tutarlılığı kolaylaştırır.
Kısa özet ve sonraki adım
Amortismanı hesaplamak için maliyetten hurda değerini çıkarın ve kalanı faydalı ömre bölün. En pahalı üç varlığınızı listeleyin, her biri için maliyet, gerçekçi hurda değeri ve ömrü yazın, ardından beş yıllık bir tablo oluşturun. Yöntemi ve ömürleri uygulamadan önce mali müşavirinizle doğrulayın. Ücretsiz araçlarımız diğer işletme hesaplamalarını da kapsar, ay sonu kapanış kontrol listesi ise aylık amortisman kaydının kapanışta nereye oturduğunu gösterir.
Varlıklar, satın almalar ve muhasebe aynı sistemde tutulduğunda sabit kıymet kaydı ile aylık amortisman birbiriyle uyumlu kalır. Dika Ops finans modülü, satın almaları ve bunlardan doğan kayıtları aynı iş olaylarından takip eder. Süreçlerinize göre bir kayıt yapısı gerekiyorsa hizmetlerimize bakabilir, ya da bir demo talep edebilirsiniz. Nakit tarafını da birlikte düşünmek isterseniz nakit akışı yönetimi yazımıza göz atabilirsiniz. Varlık kaydının işinize nasıl uyması gerektiği konusunda Dika Design ekibiyle konuşabilirsiniz.



