Dika Ops'u inceleyin

Ölü stok nasıl yönetilir? Bulma, elden çıkarma ve önleme rehberi

Ölü stok nasıl yönetilir? Tanımını yazın, kayıtlardan bulun, her grup için bir çıkış yolu seçin ve alım kurallarını değiştirerek geri dönmesini önleyin.

Güncellendi 7 dk okuma İş yazılımları
Kutuların ve raf sıralarının dizili olduğu geniş bir depo

Ölü stok nasıl yönetilir sorusunun kısa cevabı şu: önce ölü stoku yazılı bir kuralla tanımlayın, sonra bu ürünleri kayıtlardan bulun, her grup için bir çıkış yolu seçin ve alım kurallarını değiştirin. Ölü stok, belirlediğiniz bir süre boyunca hareket görmeyen ve tam fiyatına yakın bir fiyatla satılması pek olası olmayan ürünlerdir. Örneğin 180 gündür satış, transfer ya da üretim çıkışı olmayan ve açık siparişi bulunmayan kalemler bu sınıfa girebilir. Tanım yazıldıktan sonra geriye tekrarlanabilir bir iş akışı kalır.

Ölü stok nakit bağlar, raf alanını kullanır ve satan ürünleri görünmez kılar. Tek tek bakıldığında her kalem küçük görünür ve depo her zaman meşgul olduğu için fark edilmez. Bu rehber, küçük ve orta ölçekli stok sahipleri için ilk incelemeden değer düşüşüne ve satın alma kontrollerine kadar uygulanabilir bir yöntem sunuyor. Yöntem, stok sayımı ve stok yönetimi yöntemleri yazılarımızda anlattığımız temel kayıtların üzerine kuruludur.

Ölü stok nasıl yönetilir: önce tanımı yazın

Ölü stok üzerine yapılan tartışmaların çoğu, insanların farklı tanımlar kullanmasından çıkar. Üç sınıfı yazın, her biri için test edilebilir bir kural koyun ve bu kuralları incelemeye başlamadan önce satış, satın alma ve muhasebe ile birlikte kabul edin.

Stok sınıfıTest edilebilir kuralİlk tepki
Yavaş hareket edenBelirli bir süre satış ya da transfer yok, ama talep hâlâ varFiyatı, raf yerini ve tanıtımı gözden geçirin
ÖlüUzun süre hareket yok, açık sipariş ya da planlanmış kullanım yokHer kalem için sabit bir süre içinde çıkış kararı verin
EskimişÜrün kaldırıldı, yerini başka bir ürün aldı ya da güncel ürünlerle uyumsuzHızla elden çıkarın ve değer düşüşünü erken değerlendirin

Süreleri ürünlerinize göre seçin. Mevsimlik bir ürün ile standart bir parça farklı takvimlerde çalışır, bu yüzden depo genelinde tek bir süre çoğu zaman yanlış sonuç verir. Kuralı yazılı tutun ki her ay aynı test uygulansın ve sonuçlar birbiriyle karşılaştırılabilsin.

Kayıtlarda ölü stoku nasıl bulursunuz

Ölü stoku bulmak büyük ölçüde bir raporlama işidir, ama raporun doğru olması gerekir. Stok kayıtları zamanla kayar, bu yüzden listeye göre harekete geçmeden önce önemli kalemleri fiziksel olarak kontrol edin.

  1. Son hareket tarihiyle stok listesini dışa aktarın. Hareket; satış, transfer, üretim çıkışı ya da düzeltme fişi demektir. Tarih içermeyen bir liste yaşı gösteremez.
  2. Adede değil değere göre sıralayın. İki yüz ucuz kalem, on iki pahalı kalemden daha az etki yaratır. İlk incelemeyi en yüksek değerle başlatın.
  3. Meşru olarak bekleyenleri listeden çıkarın. Açık satın alma siparişi, planlanmış üretim ya da onaylanmış müşteri siparişi olan kalemler henüz hareket etmemiş olsa da ölü değildir.
  4. En yüksek değerli kalemleri rafta sayın. Fiziksel adedi ve durumu kayıtla karşılaştırın. Kayıtta 40 adet görünüp rafta 4 adet varsa, her karar bu hatalı rakama dayanır.
  5. Her kaleme durum ve sorumlu atayın. İnceleniyor, karara bağlandı ya da temizlendi gibi bir durum verin ve harekete geçecek kişiyi ile tarihi yazın.

İncelemeyi ayda bir tekrarlayın ve her stok sayımında daha derin bir inceleme yapın. Çoğu küçük stok sahibi için aylık ritim, stoku harekete geçebilecek kadar erken yakalamanın pratik yoludur. Aynı kalem iki incelemede de ölü sınıfta kalıyorsa, artık "bekleyelim" demek yerine bir karar kaydetmenin zamanı gelmiştir.

Her grup için doğru çıkış yolunu seçin

Tek bir çıkış yolu her ürüne uymaz. Listeyi kalemlerin durumuna göre gruplayın, sonra en düşük riskle en çok değeri geri kazandıran yolu seçin. Aşağıdaki tabloda yaygın seçenekler ve her birinden önce kontrol etmeniz gereken noktalar yer alıyor.

Çıkış yoluNe zaman uygunDikkat edilecekler
İndirimli satışMüşteriler ürünü daha düşük fiyatla hâlâ alıyorSatıştaki kâr marjı ve müşterilerin indirim beklemeyi öğrenmesi
Hızlı satan ürünle paketlemeÜrün doğal olarak satan bir ürünle birlikte kullanılabiliyorPaketin fiyatı, hızlı satan ürünü baskılamamalı
Tedarikçiye iadeTedarikçi iade ya da geri alım kabul ediyorİade süreleri, geri alım kesintileri ve nakliyeyi kimin ödediği
Parça olarak kullanmaÜrün başka bir ürünün bileşeni olabilirÜretim kullanmadan önce ürün ağacının güncellenmesi
Elden çıkarma ya da bağışÜrün güvenli biçimde satılamaz ya da gerçekçi bir değeri yokElden çıkarma kayıtları ve yerel atık ve güvenlik kuralları
Değer düşüşüGerçekçi değer defter değerinin altındaFinans onayı ve muhasebe kaydı

Bir örnek hesap, değer düşüşünün nasıl bulunacağını gösteriyor. Diyelim ki 40 adet ürün adet başına 12,50 TL maliyetle alındı; defter değeri 500 TL. Ekip bu ürünleri adet başına 5 TL'den satabileceğini tahmin ediyor; beklenen değer 200 TL. Değer düşüşü 300 TL olur. Bu rakamlar yalnızca açıklama amaçlıdır. Stok değerini nasıl bulacağınız için stok değerimi maliyetle nasıl bulabilirim yazımıza bakabilir, kaydın nasıl tutulacağını ise mali müşavirinizle doğrulayabilirsiniz.

Değer düşüşünü onaylatın

Değer düşüşü kârı azaltır, bu yüzden stoğu satın alan kişi tek başına silme kararı vermemeli. Basit bir onay kuralı belirleyin: belirlediğiniz tutarın altındaki kalemleri stok sorumlusu temizleyebilir, daha büyük değer düşüşleri finansa gider. Gerekçeyi, değerleme yöntemini ve onaylayanı aynı kayıtta tutun ki denetçi ya da yeni gelen bir yönetici kararı sonradan izleyebilsin.

Büyük bir deponun içinde üst üste istiflenmiş karton koliler
Ölü stok çoğu zaman her ay kimsenin saymadığı arka sıralarda birikir.

Ölü stokun geri gelmesini önleyin

Eski stoku temizlemek işin yarısıdır. Diğer yarısı, stoku oluşturan kararları değiştirmektir. Çoğu ölü stok, işletmenin sattığından fazla alım yapılmasından ya da hiç gerçekleşmeyen bir tahmine göre alım yapılmasından doğar.

  • Yeniden sipariş noktalarını gerçek satışa dayandırın. Tahmin faydalıdır, ama son birkaç ayın gerçek hareketini yok sayan bir kural yavaş ürünleri almaya devam eder.
  • Yavaş ürünler için üst stok sınırı koyun. Sınır, tek bir alıcının üç ayda bir hareket eden bir ürünle rafı doldurmasını engeller.
  • Yeni ürünleri küçük adetlerle deneyin. Test partisini alın, belirlenen tarihte inceleyin ve ancak ondan sonra tam siparişe geçin.
  • Mevsimlik ve promosyon ürünleri için kapanış tarihi belirleyin. Satılmayan ürünlerin ne zaman temizleneceğini önceden kararlaştırın; son haftada baskı altında karar vermeyin.
  • Büyük satın alma siparişlerini serbest bırakmadan önce inceleyin. Belirlediğiniz değerin üzerindeki siparişleri ikinci bir kişi kontrol etmeli.

Raf ve göz etiketleriyle yavaş stoku görünür kılın

Ölü stok, kimsenin taramadığı yerlerde saklanır. Raflarınız ve gözleriniz etiketsizse, sayım bir ürünün nerede beklediğini söyleyemez ve yaş raporu yalnızca kısmen işe yarar. Raf ve göz için barkod etiketleri, her sayımda konumların kaydedilmesini sağlar. Yazıcıya yatırım yapmadan önce küçük bir deneme için ücretsiz barkod oluşturucu ile etiket üretebilirsiniz. Depo konumlarını yönetmeyi düşünüyorsanız depo yönetim sistemi yazımız, bu işin ne zaman bir yazılıma ihtiyaç duyduğunu anlatıyor.

Yazılım, stoku, satın almayı ve finansı tek bir kayıtta tuttuğunda yardımcı olur. Dika Ops, üretim, taşıma ve satış yapan işletmeler için tasarlanmış yapay zekâ destekli bir ERP'dir ve stok ile finansı aynı sistemde birleştirir. Barkod okutma stok ve depo işlerinde yer alır. Son hareket raporu ile satın alma kuralı aynı veriyi okuyabilir. Sürecin işletmenizde nasıl işleyeceğini Dika Ops stok modülünde inceleyebilir ya da bizimle iletişime geçerek demo talep edebilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Ölü stok tam olarak nedir?

Ölü stok, belirlediğiniz bir süre boyunca hareket etmemiş ve makul bir fiyata satılması pek olası olmayan envanterdir. Tanım yazılı olmalıdır, çünkü ortak bir kural her ay yapılan incelemeyi tutarlı kılar.

Ölü stoku ne sıklıkla gözden geçirmeliyiz?

Çoğu küçük stok sahibi için aylık inceleme pratik bir ritimdir. Her stok sayımında ya da dönem kapanışında daha derin bir inceleme yapılır. İki incelemede de ölü sınıfta kalan kalemler için bir karar kaydedilmelidir.

Ölü stoku hemen değer düşüşüne mi yazmalıyız, yoksa bir süre mi tutmalıyız?

Yalnızca gerçekçi bir planınız varsa tutun. Bu, bilinen bir müşteri, planlanmış bir paket ya da tedarikçi iadesi olabilir. Gerçekçi değer defter değerinin altındaysa değer düşüşü kaydedilmeli ve onaylanmalıdır, çünkü beklemek kaybı nadiren geri kazandırır.

Ölü stok tamamen önlenebilir mi?

Tamamen önlenemez. Talep değişir ve bazı ürünler her zaman yavaşlar. Amaç ölü stoku küçük tutmak, erken görmek ve belirli bir süre içinde ne olacağına karar vermektir.

Ölü stok muhasebeyi ve vergiyi etkiler mi?

Evet. Bilançodaki stok değerini etkiler ve değer düşüşü tanındığı dönemde kârı azaltır. Değer düşüşlerinin ve elden çıkarmaların hesaplarda nasıl kaydedileceğini ve hangi belgelerin istendiğini mali müşavirinizle konuşun.

Sonraki adım: bu hafta raporu çalıştırın

Ölü stok yönetimi tek bir dürüst raporla başlar. Tanımı yazın, son hareket tarihli stok listesini dışa aktarın, en yüksek değerli kalemleri sayın ve her grup için bir çıkış yolu kararlaştırın. Ardından bir alım kuralını değiştirin ki bir sonraki sipariş daha küçük ve daha iyi hedeflenmiş olsun. Satmayan stok nakit demektir; nakit akışı yönetimi yazımız bunun depo dışında neden de bir sorun olduğunu anlatıyor. Süreçleriniz birden fazla araca dağılmışsa kurumsal yazılım ekibimiz bu süreci sizinle birlikte haritalandırabilir. Daha fazlası için Dika Design sitesine göz atabilirsiniz.

Aklınızda bir proje mi var? Birlikte konuşalım.

Neyi iyileştirmek istediğinizi anlatın. Net bir sonraki adımla size dönüş yapalım.